VOORHOUT, 24 januari 2025 – Vanochtend om 09.00 uur werden de slachtoffers van de Holocaust herdacht in Voorhout. Dit vooruitlopend op de landelijke herdenking van aanstaande zondag. Foto’s Mariska de Graaff
Vanwege het slechte weer begon de herdenking binnen in het bestuurscentrum. Burgemeester Carla Breuer stond stil bij de gebeurtenissen. De tekst van haar speech vind je onder de fotoreportage bij dit artikel.
Vervolgens legde zij samen met andere collegeleden, vertegenwoordigers van de Oranje Vereniging, een delegatie van de Historische Kring Voorhout en leerlingen van basisschool De Regenboog bloemen neer bij het Holocaustmonument. Het was voor het eerst dat er ook kinderen bij de herdenking waren betrokken. Zij vertelden het verhaal van een brief van een opa aan zijn kleindochter. Die opa was schoenmaker. De brief was verzonden vanuit een concentratiekamp. Hij schreef dat hij nieuwe schoentjes voor haar zou maken als hij terugkwam. Maar deze schoenmaker kwam niet terug.
Het Holocaust monument waar de bloemen werden gelegd, staat bij het oorlogsmonument aan het Raadhuisplein. Het is een schaal met stenen erin uit het landelijke monument “Levenslicht” dat in 2020 in Rotterdam werd onthuld. De stenen daarvan werden door het hele land verspreid. In Voorhout liggen ze nu in een door Niek van Dam ontworpen monument: een schaal die is afgesloten met een hekwerk dat doet denken aan de tralies waarachter de slachtoffers van de Holocaust opgesloten zaten.
Zie ook https://www.deteyding.nl/holocaustmonument-onthuld-op-het-raadhuisplein-in-voorhout/.
De Holocaust, die vanochtend dus herdacht werd, is de vervolging en genocide van ongeveer zes miljoen Joden in Europa door het nazi-regime tijdens de Tweede Wereldoorlog. Behalve Joden werden onder andere ook homosksuelen, Jehova’s getuigen, gehandicapten, Roma en Sinti vervolgd en vermoord.
Hieronder de tekst die burgemeester Breuer uitsprak:
“Op 27 januari 1945, bijna tachtig jaar geleden, werd concentratiekamp Auschwitz bevrijd. Tijdens de
Tweede Wereldoorlog werden in Auschwitz en andere kampen één miljoen mensen vermoord,
waarvan de meesten Joods waren. Daarom staan wij rond deze datum stil bij de Holocaust: de
systematische vervolging van Joden in de oorlog.
Het is moeilijk te bevatten hoe de haat heeft kunnen groeien. Van Joodse inwoners werden tijdens
de oorlog steeds meer rechten en vrijheden afgenomen. Ze mochten niet meer naar het café of de
bioscoop. Ze moesten een ster dragen. Ze mochten niet meer werken of naar school. Ze werden
gedwongen in een Joodse wijk te wonen. En uiteindelijk werden velen opgepakt en naar
vernietigingskampen vervoerd.
In Nederland veranderde er in februari 1941 iets essentieels. Toen waren er voor het eerst razzia’s in
Nederland – dat is een grootschalige jacht op een groep mensen. Op het Jonas Daniel Meijerplein in
Amsterdam werden 400 mannen van 18 tot 35 jaar oud bij elkaar gedreven, in vrachtwagens gejaagd
en weggevoerd.
Dichter Willem Wilmink schreef hier later een gedicht over, waarin hij een foto beschrijft. Daarop is
een Joodse man met vlinderdas te zien. Een keurige man, die duidelijk wordt opgejaagd. Er staan drie
Duitse soldaten bij te lachen – en eentje die opzij kijkt, misschien dat hij zich een beetje schaamt.
Deze foto bestaat echt: hij is terug te vinden op internet.
Willem Wilmink schrijft in het gedicht:
Stel je voor, je zag die foto
van de man met vlinderdas
en je zou opeens ontdekken
dat het je eigen vader was
En daarna sluit hij af met de woorden:
Soms moet ik er ook aan denken
hoe het die andere zoon vergaat
die ontdekte, kijk mijn vader
is die lachende soldaat
Het gedicht is een klein verhaal, dat ons een beeld geeft van de werkelijkheid van de Tweede
Wereldoorlog. Het zorgt dat je erover na gaat denken. Na de oorlog bleek dat bijna alle op die dag
opgepakte Joden in het concentratiekamp zijn omgebracht.
In totaal werden ruim 100.000 Nederlandse Joden vermoord – bijna driekwart van de joodse
inwoners van ons land. In 2020, 75 jaar na de bevrijding van kamp Auschwitz, herdachten we al deze
slachtoffers met het tijdelijke Holocaustmonument Levenslicht, ontworpen door kunstenaar Daan
Roosegaarde.
De kunstenaar liet zich inspireren door het Joodse gebruik om een steen achter te laten op het graf
van een overledene. Hij legde 104.000 stenen in een cirkel: symbolisch voor de levens van de
Nederlandse joden, Roma en Sinti die slachtoffer werden van de Holocaust. Een blauw licht deed de
stenen elke paar seconden oplichten, als een ademhaling in licht.
Kort na de onthulling werden de stenen verspreid door het land: zo werden kleinere, plaatselijke
monumenten gemaakt. Ook hier in Teylingen gebeurde dat. Ik was onder de indruk van die stenen
die ademden onder dat blauwe schijnsel.
Drie jaar geleden is met een deel van deze stenen een blijvend Holocaustmonument gemaakt,
opgeborgen in een schaal, die hier bij het monument staat. Het roept associaties op met de hekken
waarachter veel Joodse slachtoffers werden vastgehouden. Allemaal onschuldige mensen. Mensen
met dromen, hoop, verlangens. Met familie en vrienden. Wij herdenken ze vandaag. En we denken
aan de huidige generaties, die nog altijd de littekens met zich meedragen.
Het zijn verschrikkingen die ons voorstellingsvermogen te boven gaan. Ook al is het lang geleden.
Juist daarom is het belangrijk om de verhalen te blijven delen – misschien wel belangrijker dan ooit.
Samen stil te blijven staan bij wat er is gebeurd. En elkaar te beloven: dit nooit meer.”