SASSENHEIM, 20 mei 2026 – “De mannen speelden vroeger ook de vrouwenrollen”, zo zegt Wim Prins. In de tachtig en al 63 jaar lid van Pankras. Hij heeft in die jaren van alles en nog wat voor de jubilerende vereniging gedaan. Hij was voorzitter, secretaris, regisseur en speler. Dat spelen doet hij nu nog.
Daarnaast was Prins ook nog oprichter van de jeugdafdeling in 1997. Samen met Henk Salman (techniek, decorbouw en bestuurslid) en Simone Witteman (bestuurslid en speler) blikt hij terug op 100 jaar Pankras. Salman en Witteman zijn respectievelijk 52 en 24 jaar lid. Gedrieën weten ze nog veel over het verleden.
Ontstaansgeschiedenis
Toen Prins bij Pankras kwam heette de vereniging nog “Katholieke Toneelvereniging Sint Pancratius”. Opgericht op 25 mei 1926 door Koos Hoogervorst en Arie van Dijk. Hun portretten hangen nu nog naast de ingang van de clubruimte. Het zijn de enig overgebleven zaken uit het prille begin. Als je mee wilde doen bij de vereniging, moest je tenminste 18 jaar zijn, geen “gemengde verkering” hebben, Rooms Katholiek zijn en ook nog betalend lid van de Nederlandsche Rooms Katholieke Volksbond. Want daar was de vereniging uit voortgekomen. Prins: “Er konden alleen maar mannen lid worden. En die speelden dan ook gewoon de vrouwenrollen. In vrouwenkleren.”
Pancratius wordt Pankras
De Volksbond ging in 1945 over in de KAB, de Katholieke Arbeiders Beweging. Men hield zich zowel bezig met educatie en vorming als met belangenbehartiging; het vakbondswerk. In de jaren zestig werd dit werk steeds belangrijker en werden de educatieve en vormende activiteiten afgestoten en veelal voortgezet binnen bestaande of nieuw opgerichte verenigingen. Ook de Katholieke Vereniging Sint Pancratius werd afgestoten. De leden besloten zelfstandig door te gaan en de Algemene Toneelvereniging Pankras op te richten. Er werden nieuwe statuten gemaakt, iedereen was voortaan welkom en de naam werd dus Pankras. Heel bewust met een k. “Half Sassem schrijft het nog met een “c” zegt Prins.
In een boekje dat werd uitgegeven toen de vereniging 75 jaar bestond, lezen we over die verandering: “Vanaf dat moment ging het de vereniging voor de wind. Mede door het enthousiasme van de leden, de steun van donateurs en de subsidie van de gemeente”.
Groei
Vanaf 1967 ging het de vereniging steeds beter. Er waren toen ongeveer 20 leden, maar dat aantal groeide snel tot een stabiele kern van 50 tot 60 man en vrouw. Er kwam zelfs een jeugdafdeling in 1997. En daar komt Simone Witteman in beeld. Zij zat van 2002 tot 2008 op de jeugdafdeling, die op het hoogtepunt wel zo’n 30 leden had. Daarna stroomde ze, zoals velen, door naar de volwassenen.
De belangstelling voor de jeugdafdeling liep in de loop der tijd terug. Na de coronacrisis waren er nog maar een stuk of 10 leden en werd de afdeling “in de ijskast gezet”, zoals Prins het verwoordde. Prins, Salman en Witteman zijn het eens dat dit wel een dieptepunt was in de geschiedenis van de vereniging. Een ander dieptepunt vormde de sluiting van het KSA-gebouw aan de Charbonlaan in 1985. “Het voelde als ons huistheater en we moesten op zoek naar een ander onderkomen.”
Hoogtepunten
Maar gelukkig zijn er ook vele hoogtepunten. En het zal je niet verbazen; dan gaat het over de opvoering van bepaalde toneelstukken. Prins noemt het mogen spelen in de “De Vrek” van Molière en “Op hoop van zegen” van Herman Heijermans. Dat laatste stuk, dat werd opgevoerd ter gelegenheid van het 50-jarig jubileum van de vereniging, was ook een hoogtepunt voor Salman. Onder andere omdat er zeven keer een decorwissel moest plaatsvinden. Daarnaast noemt hij de voorstelling “Ruwe Stormen” over de Watersnoodramp van 1953 in Zeeland. Er waren toen (in 1975) drie burgemeesters in de zaal, allereerst die van Sassenheim. En omdat de Willemstad in het stuk voorkomt, kwamen er ook twee namens die gemeente. De een was in 1953 daar burgemeester, de ander in 1975.
Witteman herinnert zich met name een voorstelling die zij met de jeugdafdeling speelde. “De Magische Fluit” werd in de binnenring van Kasteel Teylingen gespeeld in een sprookjesachtige sfeer. Het kinderkoor de Lenteklokjes deed er ook aan mee. “Ik had een feloranje jurk aan en het was, ondanks dat het regende, een fantastische ervaring.”
Het was het jaar 2007 en de jeugdafdeling vierde met deze voorstelling het 10-jarig jubileum.
Viering eeuwfeest
Ter gelegenheid van het 100-jarig bestaan organiseert toneelvereniging Pankras onder andere een feestelijk en gratis toegankelijk eenakterfestival. Op zes speeldagen, van vrijdag 29 mei tot en met zondag 7 juni 2026, biedt Pankras samen met bevriende verenigingen een gevarieerd programma vol toneel, humor en muziek. Kijk hiervoor in de kalender van De Teyding.
Foto’s Pankras/Edwin van der Wijngaard
